ผมว่าโลกนี้จะไม่มีใครรู้จัก Nicholas Leeson หรือ Nick Leeson ถ้าไม่เกิดภัยธรรมชาติร้ายแรงที่ญี่ปุ่นในปี 1995
Nick Leeson เป็นเด็กหนุ่มที่ฉลาดและเก่งกาจมาก ได้รับความไว้วางใจให้ทำงาน ในตำแหน่งผู้จัดการฝ่ายตลาดตราสารอนุพันธ์ของธนาคารแบริ่งส์ (Barings Bank) ด้วยวัยเพียง 25 ปี ธนาคารแบริ่งส์เป็น investment bank ที่เก่าแก่สุดของอังกฤษ (คล้ายกับ Morgan Stanley หรือ Goldman Sachs ในอเมริกา) โดยทำงานที่ตลาดตราสารอนุพันธ์สิงคโปร์ กินเงินเดือนถึง 5 หมื่นปอนด์ต่อปี ผลงานของ Nick ในระยะแรกดีมาก เขาคนเดียว สามารถทำกำไรจากการลงทุนในตราสารอนุพันธ์ ให้กับธนาคารแบริ่งส์สูงถึง 10 ล้านปอนด์ในปีแรกที่ทำงาน กำไรนี้คิดเป็น 10% ของกำไรทั้งบริษัทในปี 1992 ทำให้เขาได้รับโบนัสก้อนโต และได้รับความไว้วางใจจากธนาคารเป็นอย่างยิ่ง
กาลต่อมา ผลตอบแทนจากการลงทุนของ Nick เริ่มแย่ลง แต่เขาอาศัยการซ่อนการขาดทุนเอาไว้ในบัญชีพิเศษหมายเลข 88888-8 ในปีถัดมา (1993) เขาซ่อนยอดขาดทุนไว้ในบัญชีนี้ราว 2 ล้านปอนด์ และปี 1994 ยอดขาดทุนหลบซ่อนพุ่งขึ้นเกิน 200 ล้านปอนด์
ความผิดพลาดของ Nick Leeson อาจหลบซ่อนอยู่อีกนานมาก ถ้าไม่เกิดเหตุการณ์ไม่คาดฝันขึ้น Nick วาง short straddle ตราสารอนุพันธ์ของดัชนีนิกเคอิในวันที่ 16 มกราคม 1995 เนื่องจากก่อนหน้านั้นดัชนีนิกเคอิเคลื่อนไหวอยู่ในช่วงแคบ ๆ ระหว่าง 19,000 – 19,500 มาตลอด การทำ short straddle คือการส่งคำสั่งขาย put และ call option ของตราสารตัวเดียวกัน ที่ราคาเดียวกัน และมี strike date วันเดียวกัน โดยหวังผลได้จาก premium ที่ต่างกันจาก call และ put option คล้ายคลึงกับการทำ arbitrage ของหุ้นหรือตราสารหนี้ จุดอ่อนที่อาจถึงตายของวิธีนี้ คือผู้ที่ทำ short straddle จะขาดทุนเมื่อตราสารอ้างอิงนั้นมีการเปลี่ยนแปลงมาก ไม่ว่าจะเป็นในทิศทางใด
Black Swan event เกิดขึ้นในเช้ามืดวันที่ 17 มกราคม 1995 เมื่อประเทศญี่ปุ่นเกิดแผ่นดินไหวที่เมืองโกเบ (Great Hanshin Earthquake) เป็นผลให้ดัชนีร่วงลงกว่า 1,000 จุด ในวันนั้น Nick วาง contract ไว้สูงถึง 3 พันสัญญา หลังจากขาดทุนจากการลงทุนในวันดังกล่าวแล้ว Nick พยายามเอาคืนโดยการ long ดัชนีนิกเคอิเพิ่มเติมโดยคาดว่าดัชนีน่าจะฟื้นตัวอย่างรวดเร็ว ผลปรากฏว่าดัชนีนิกเคอิร่วงลงถึง 24% ในเวลาประมาณ 6 เดือน ในช่วงเวลานั้น Nick มี long contract สูงเกือบ 2 หมื่นสัญญา มูลค่ารวมกว่า $7 พันล้าน ในขณะที่ธนาคารแบริ่งส์มีเงินกองทุนเพียง $615 ล้าน … ด้วยเหตุนี้ธนาคารเก่าแก่แห่งนี้จึงต้องล้มละลาย
น่าสนใจว่า เหตุการณ์แผ่นดินไหวใหญ่ในวันที่ 11 มีนาคมที่ผ่านมา จะมีเหตุการณ์คล้ายคลึงกับ Nick Leeson หรือไม่